Projekt Regulacji Mediów w Polsce — Założenia (PRMRP)

Regulacja ma jeden cel: przebić bańki informacyjne i zagwarantować każdemu obywatelowi — bez względu na to, jakie medium ogląda — dostęp do pełnego, rzetelnego obrazu życia publicznego. Nie chodzi o cenzurę. Chodzi o to, żeby media z koncesją — korzystające ze wspólnego dobra, jakim jest częstotliwość lub platforma — wywiązywały się z obowiązku służby publicznej. Fakty wspólne, oceny wolne — to fundament demokracji.

Zakres podmiotowy — kogo obejmuje regulacja

Regulacja obejmuje wszystkich, którzy kierują przekaz do polskich odbiorców w języku polskim i działają na terenie Polski — bez względu na kraj rejestracji:

• Nadawców telewizyjnych i radiowych z koncesją KRRiT (publicznych i prywatnych)
• Platformy streamingowe i VOD działające w Polsce (Netflix, YouTube, Player, TVP VOD itp.) — jeśli produkują lub dystrybuują polskojęzyczne treści informacyjne i publicystyczne
• Portale informacyjne i agregatory newsów o zasięgu powyżej progu (np. 1 mln unikalnych użytkowników miesięcznie)
• Platformy mediów społecznościowych działające na terenie Polski — w zakresie algorytmów rekomendacji treści politycznych i informacyjnych
• Podmioty zagraniczne nadające po polsku i kierujące przekaz do odbiorców w Polsce — jeśli osiągają próg zasięgu lub korzystają z polskiej infrastruktury dystrybucji

Wyłączone są: media o zasięgu lokalnym poniżej progu, media wyraźnie satyryczne lub rozrywkowe, media branżowe nieobejmujące treści politycznych.

Definicje kluczowe

• Strona rządząca = partie i koalicje tworzące aktualny rząd (premier + ministrowie), potwierdzone uchwałą Sejmu o powołaniu rządu
• Strona opozycyjna = wszystkie ugrupowania parlamentarne niebędące częścią koalicji rządzącej; jeśli opozycja jest podzielona, każde ugrupowanie otrzymuje proporcjonalny ułamek z puli 50% czasu — proporcjonalnie do liczby posiadanych mandatów w Sejmie
• Blok informacyjny = wyraźnie zadeklarowany przez nadawcę program informacyjny o czasie trwania minimum 20 i maksimum 30 minut, emitowany co najmniej 3 razy dziennie; tylko te bloki podlegają rygorowi proporcjonalności
• Program publicystyczny = audycja z udziałem polityków, ekspertów lub przedstawicieli stron politycznych, której celem jest komentarz, analiza lub debata dotycząca spraw publicznych
• Manipulacja informacją = wyrywanie wypowiedzi z kontekstu, montaż zmieniający sens, pomijanie sprostowań, stosowanie tytułów sprzecznych z treścią materiału
• Algorytm rekomendacji treści politycznych = każdy automatyczny mechanizm decydujący o kolejności, widoczności lub dostępności treści z kategorii: polityka, gospodarka, sprawy społeczne

Filar I — Czas antenowy i proporcjonalność

Bloki informacyjne

• Każdy nadawca emituje minimum 3 bloki informacyjne dziennie: ok. godz. 12:00, ok. 19:00–20:00 (prime time), ok. 22:00–23:00
• Każdy blok trwa minimum 20 i maksimum 30 minut — nadawca deklaruje go z góry w ramówce i nie może go skracać ani przesuwać poza dopuszczalne okno
• Czas poświęcony stronie rządzącej i stronie opozycyjnej wynosi po 50% łącznego czasu każdego bloku
• Proporcja liczona jest tygodniowo — elastyczność przy wydarzeniach bieżących, ale bilans musi być wyrównany do końca tygodnia
• Każdy nadawca publikuje cotygodniowy raport z pomiarem czasu antenowego — dostępny publicznie online

Programy publicystyczne

• Minimum 2 programy publicystyczne tygodniowo — dolna granica; górnej nie ma, nadawca może ich emitować dowolnie więcej
• Zasada proporcjonalności obowiązuje każdy program z osobna: 50% strona rządząca, 50% strona opozycyjna
• Przy podzielonej opozycji — rozliczenie proporcjonalne do mandatów, liczone łącznie w skali tygodnia, nie w każdym odcinku osobno
• Zakaz "ustawek": jeśli zaproszony odmówi, nadawca dokumentuje zaproszenie i zastępuje innym przedstawicielem tej samej strony — nie może zaprosić wyłącznie jednej strony
• Moderatorzy nie mogą promować ani dyskredytować żadnej ze stron — standard neutralności moderatora doprecyzowany w rozporządzeniu wykonawczym

Kampania wyborcza i cisza wyborcza

• Regulacja nie przewiduje specjalnego trybu wyborczego — zasady proporcjonalności obowiązują przez cały rok
• Cisza wyborcza w mediach zostaje zniesiona — obywatel ma prawo do informacji aż do zamknięcia lokali wyborczych
• Jedyny wyjątek: zakaz emisji nowych płatnych reklam politycznych w dniu głosowania

Filar II — Zasady jakości informacji

Zakazy

1. Wyrywanie wypowiedzi z kontekstu — cytat musi zawierać niezbędny kontekst; montaż skracający wypowiedź nie może zmieniać jej sensu
2. Tytuły sprzeczne z treścią — nagłówek lub zapowiedź musi odzwierciedlać rzeczywistą zawartość materiału
3. Pomijanie sprostowań — nadawca ma obowiązek emitować sprostowanie w tym samym paśmie, w którym emitował materiał pierwotny
4. Nieuprawnione etykietowanie — stosowanie określeń wartościujących wobec stron politycznych bez oparcia w prawomocnym orzeczeniu sądowym
5. Dezinformacja przez zaniechanie — celowe pomijanie informacji, które zmieniają ocenę prezentowanego faktu

Nakazy

1. Obowiązek podania źródła każdego cytatu, statystyki lub ekspertyzy użytej w materiale informacyjnym
2. Obowiązek aktualizacji — jeśli fakty uległy zmianie, nadawca emituje aktualizację w ciągu 24 godzin
3. Oznaczanie materiałów sponsorowanych — treści opłacone przez podmiot polityczny oznaczone jako "materiał sponsorowany" przez minimum 80% czasu emisji

Filar III — Algorytmy i platformy internetowe

Przejrzystość algorytmów

• Każda platforma publikuje audyt algorytmu rekomendacji treści politycznych minimum raz na 6 miesięcy
• Audyt przeprowadza niezależny podmiot certyfikowany przez organ nadzorczy — nie sam dostawca platformy
• Audyt sprawdza: czy algorytm faworyzuje treści jednej strony politycznej, czy wzmacnia treści wywołujące emocje negatywne, jak reaguje na skargę użytkownika

Zakaz faworyzowania

• Algorytm nie może dyskryminować ani promować treści ze względu na przynależność polityczną twórcy
• Platforma nie może obniżać zasięgów organicznych bez podania transparentnego, technicznego uzasadnienia
• Użytkownik ma prawo do trybu chronologicznego — przeglądania treści bez rekomendacji algorytmicznych — dostępnego jednym kliknięciem

Równy dostęp do reklamy politycznej

• Stawki za reklamę polityczną muszą być jawne i jednolite — platforma nie może różnicować cen za dotarcie do tych samych grup odbiorców w zależności od opcji politycznej zlecającego

Filar IV — Niezależny Organ Nadzoru Medialnego (NONM)

Skład i wybór — żadnego wpływu polityków

• Organ składa się z 15 członków powoływanych na 5 lat, bez możliwości ponownego zasiadania
• Kandydaci zgłaszani przez: środowiska dziennikarskie, prawnicze, kultury i sztuki, uczelnie medioznawcze, organizacje pozarządowe zajmujące się wolnością mediów
• Spośród zakwalifikowanych kandydatów (weryfikacja: wykształcenie, niekaralność, brak przynależności partyjnej przez ostatnie 10 lat) — losowanie publiczne wyłania 15 członków
• Żaden polityk, urzędnik wyższego szczebla ani osoba powiązana z nadawcą nie może być kandydatem

Finansowanie mediów publicznych

• Media publiczne mogą być finansowane z budżetu państwa — ale mechanizm przekazywania środków musi być automatyczny i ustawowy: określona kwota na obywatela lub procent PKB
• Żaden organ władzy wykonawczej ani ustawodawczej nie ma prawa wstrzymać, obciąć ani warunkowo przyznać finansowania mediom publicznym
• Nadzór nad wydatkowaniem środków sprawuje NONM i Najwyższa Izba Kontroli — nie ministerstwo ani komisja sejmowa

Kompetencje NONM

• Przyjmowanie i rozpatrywanie skarg obywatelskich i podmiotów medialnych
• Prowadzenie postępowań z urzędu
• Nakładanie sankcji i certyfikowanie audytorów algorytmów
• Publikacja corocznego raportu o stanie pluralizmu mediów w Polsce
• Możliwość zwrócenia się do sądu administracyjnego o zawieszenie koncesji w trybie pilnym

Filar V — Sankcje

Skala sankcji (stopniowana)

• Pierwsze naruszenie proporcji czasu → upomnienie publiczne + nakaz emisji materiału wyrównującego
• Powtarzające się naruszenia proporcji → kara finansowa: 0,5–2% rocznych przychodów nadawcy
• Manipulacja informacją (udowodniona) → kara finansowa: 2–5% rocznych przychodów + obowiązek emisji sprostowania w prime time
• Rażące, systemowe naruszenia → zawieszenie koncesji na 3–12 miesięcy
• Brak poprawy po zawieszeniu → cofnięcie koncesji
• Platforma ukrywa algorytm lub odmawia audytu → kara do 6% globalnych przychodów + blokada emisji reklam politycznych

Procedura

• Każde postępowanie jest jawne — materiały dowodowe dostępne publicznie po zakończeniu postępowania
• Odwołanie do Naczelnego Sądu Administracyjnego — nie do żadnego organu politycznego
• Termin rozpatrzenia skargi: 60 dni od złożenia (tryb pilny: 14 dni)

Zadaniem tej regulacji jest jedno: żeby Kowalski z Rzeszowa oglądający telewizję A i Nowak z Gdańska oglądający telewizję B — żyli w tej samej rzeczywistości faktycznej, nawet jeśli wyciągają z niej różne wnioski. Fakty wspólne, oceny wolne — bez tego żadne głosowanie obywatelskie nie ma sensu.